Το νέο πολιτικό εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα και η ανάγκη για μια νέα προοδευτική κοινωνική πλειοψηφία
Χατζηϊωαννίδης Κωνσταντίνος, κείμενο άποψης
Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική ζωή ενός τόπου κατά τις οποίες δεν αρκεί να παρακολουθείς τις εξελίξεις. Χρειάζεται να πάρεις θέση. Η ίδρυση της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.) από τον Αλέξη Τσίπρα αποτελεί, κατά την άποψή μου, μια τέτοια στιγμή. Όχι επειδή ένα νέο κόμμα δικαιούται εκ των προτέρων την εμπιστοσύνη μας ούτε επειδή ένας πολιτικός, όσο σημαντικός κι αν υπήρξε, πρέπει να θεωρείται αλάνθαστος. Η εμπιστοσύνη κατακτάται. Και η ΕΛ.Α.Σ. θα κριθεί στην πράξη: από τις θέσεις και το πρόγραμμά της, τη δημοκρατική λειτουργία της, τα πρόσωπα που θα τη στελεχώσουν και, κυρίως, από την ικανότητά της να μετατρέψει την κοινωνική δυσαρέσκεια σε πολιτική πρόταση και προοδευτική διέξοδο.
Η κοινωνία αναζητά πολιτική διέξοδο. Οι τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις, και ιδιαίτερα η εικόνα των ευρωεκλογών του 2024, ανέδειξαν τη διεύρυνση της απόστασης ανάμεσα στην κοινωνία και το πολιτικό σύστημα. Η αποχή, η δυσπιστία και η απογοήτευση αποτελούν πολιτικό μήνυμα. Παράλληλα, η κοινωνική δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβερνητική πολιτική εκφράζεται στην ακρίβεια, στη μείωση της αγοραστικής δύναμης, στο κόστος ενέργειας και τροφίμων, στις ανισότητες, αλλά και στην κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Υποθέσεις που συνδέθηκαν με σκάνδαλα, απευθείας αναθέσεις, τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και το κράτος δικαίου ενίσχυσαν την αίσθηση ότι απαιτείται βαθύτερη πολιτική αλλαγή.
Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο η κυβερνητική πολιτική. Είναι και η αδυναμία της αντιπολίτευσης να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια σε μια αξιόπιστη, πειστική και κυβερνητικά ώριμη εναλλακτική πρόταση. Τα κόμματα του δημοκρατικού, προοδευτικού, κεντροαριστερού και αριστερού χώρου δεν κατάφεραν μέχρι σήμερα να εκφράσουν συνολικά τη νέα κοινωνική πραγματικότητα. Κανένα δεν μπόρεσε μόνο του να συγκροτήσει μια μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία, ενώ οι κομματικοί ανταγωνισμοί, οι προσωπικές στρατηγικές και οι παλιές αντιπαραθέσεις εξακολουθούν να εμποδίζουν τη συνεργασία.
Η κοινωνία, όμως, δεν περιμένει επ’ άπειρον. Η απογοήτευση δεν είναι στρατηγική και η ηττοπάθεια δεν είναι πολιτική πρόταση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίζεται η ΕΛ.Α.Σ., με τη φιλοδοξία όχι απλώς να καταλάβει έναν ακόμη χώρο στον κατακερματισμένο χάρτη της αντιπολίτευσης, αλλά να υπερβεί τις υπάρχουσες κομματικές περιχαρακώσεις και να απευθυνθεί σε μια κοινωνία που αναζητά κάτι διαφορετικό.
Η ιδρυτική της διακήρυξη θέτει επτά βασικές προτεραιότητες: ζωή με αξιοπρέπεια, ισχυρή δημοκρατία χωρίς ασυλίες, δίκαιη ανάπτυξη, ισχυρό κοινωνικό κράτος, ανθεκτικότητα απέναντι στις κρίσεις, ψηφιακή δημοκρατία και κυριαρχία και μια νέα εθνική στρατηγική στην εξωτερική πολιτική. Η σημασία αυτής της κατεύθυνσης βρίσκεται στην προσπάθεια να συνδεθούν η οικονομία με την κοινωνική δικαιοσύνη, η ανάπτυξη με την κοινωνική συνοχή, η δημοκρατία με το κράτος δικαίου, η τεχνολογία με τη δημοκρατική κυριαρχία και η εξωτερική πολιτική με τα εθνικά συμφέροντα και την ειρήνη.
Φυσικά, οι διακηρύξεις δεν αρκούν. Η ΕΛ.Α.Σ. οφείλει να παρουσιάσει συγκεκριμένες, εφαρμόσιμες και κοστολογημένες πολιτικές. Το κυβερνητικό πρόγραμμα που έχει προαναγγελθεί αποτελεί, επομένως, κρίσιμη δοκιμασία. Γιατί δεν αρκεί να αλλάξει η κυβέρνηση. Πρέπει να αλλάξει η πολιτική.
Χρειάζεται διαφορετικό παραγωγικό μοντέλο, μείωση των ανισοτήτων, στήριξη της εργασίας και της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας, αποτελεσματικό κοινωνικό κράτος, ισχυρούς και ανεξάρτητους θεσμούς, Δικαιοσύνη που εμπνέει εμπιστοσύνη, διαφάνεια και λογοδοσία. Χρειάζεται, επίσης, μια εξωτερική πολιτική που θα συνδυάζει τις διεθνείς συμμαχίες με την υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων, την πολυδιάστατη διπλωματία και την ειρήνη. Αυτό πρέπει να σημαίνει «πολιτική αλλαγή».
Δεν μπορεί να αγνοηθεί η προσωπικότητα του Αλέξη Τσίπρα. Έχει κυβερνήσει τη χώρα, έχει αντιμετωπίσει εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, έχει γνωρίσει μεγάλες νίκες αλλά και μεγάλες ήττες. Γι’ αυτό δεν χρειάζεται ούτε αγιογραφία ούτε δαιμονοποίηση. Χρειάζεται πολιτική αξιολόγηση. Διαθέτει αναγνωρισιμότητα, πολιτική εμπειρία, διεθνή παρουσία και τη δυνατότητα να επικοινωνεί με διαφορετικά κοινωνικά ακροατήρια και να κινητοποιεί πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες. Το ζητούμενο είναι να αξιοποιήσει αυτά τα πλεονεκτήματα χωρίς να επαναλάβει τις παθογένειες του παρελθόντος.
Η ΕΛ.Α.Σ. θα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να γίνει κάτι περισσότερο από ένα προσωποκεντρικό εγχείρημα. Μια νέα πολιτική σύνθεση, με συμμετοχή της κοινωνίας, νέα πρόσωπα, δημοκρατική λειτουργία και αξιοποίηση της πολιτικής εμπειρίας. Οι αντιδράσεις από τους άλλους πολιτικούς χώρους είναι αναμενόμενες. Κάποιες αποτελούν θεμιτή πολιτική αντιπαράθεση. Άλλες, όμως, περιορίζονται στην απαξίωση, στις προσωπικές επιθέσεις και στην κατασκευή σεναρίων.
Δεν χρειάζεται να υπερτιμούμε ούτε τις επιθέσεις ούτε τις δημοσκοπήσεις. Η δημοσκόπηση της Interview στις 21 Ιουλίου κατέγραψε την ΕΛ.Α.Σ. στη δεύτερη θέση με 15,8%, έναντι 10,1% του ΠΑΣΟΚ και 26,8% της Νέας Δημοκρατίας. Είναι ένα ενδιαφέρον εύρημα, όχι όμως τελική ετυμηγορία. Η πολιτική δυναμική δεν χτίζεται σε δύο μήνες και δεν αποτυπώνεται οριστικά σε μία δημοσκόπηση. Η πραγματική δοκιμασία είναι η κοινωνία.
Η ΕΛ.Α.Σ. θα πρέπει να απαντήσει με πολιτική, πρόγραμμα, κοινωνική παρουσία, δημοκρατική λειτουργία, διαφάνεια, νέα πρόσωπα, σοβαρότητα και αποτελέσματα.
Η ΕΛ.Α.Σ. επιχειρεί να καλύψει ένα υπαρκτό πολιτικό κενό. Την απόσταση ανάμεσα στη μεγάλη κοινωνική δυσαρέσκεια και στην απουσία μιας πειστικής, σύγχρονης, δημοκρατικής και κυβερνητικά αξιόπιστης προοδευτικής πρότασης. Δεν είναι βέβαιο ότι θα τα καταφέρει. Κανείς δεν μπορεί να το γνωρίζει σήμερα. Μπορούμε, όμως, να γνωρίζουμε ότι η χώρα χρειάζεται μια ισχυρή δημοκρατική και προοδευτική εναλλακτική. Ότι η κοινωνία χρειάζεται ελπίδα χωρίς αυταπάτες και αλλαγή χωρίς απλή εναλλαγή προσώπων. Γι’ αυτό αξίζει να δώσουμε στην ΕΛ.Α.Σ. την ευκαιρία να αποδείξει τι μπορεί να κάνει. Να την κρίνουμε αυστηρά αλλά δίκαια. Να απαιτήσουμε συγκεκριμένες προτάσεις, συνέπεια λόγων και πράξεων, δημοκρατία στο εσωτερικό της, αξιοκρατία και νέα πρόσωπα, συνεργασίες χωρίς ηγεμονισμούς.
Γιατί το πραγματικό στοίχημα δεν είναι απλώς πόσα ποσοστά θα πάρει η ΕΛ.Α.Σ. Είναι αν μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας νέας κοινωνικής και πολιτικής πλειοψηφίας. Μιας πλειοψηφίας που θα πιστεύει ότι η Ελλάδα μπορεί να αλλάξει. Όχι προς τα πίσω, αλλά προς τα μπροστά. Με περισσότερη δημοκρατία, περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη, περισσότερη αξιοπρέπεια και μια Ελλάδα που θα στέκεται με αυτοπεποίθηση, ισότιμα και πολυδιάστατα στον κόσμο.
Αυτό είναι το στοίχημα. Και αξίζει να το δοκιμάσουμε.
