Κείμενο – Επιμέλεια, Πηνελόπη Κόερνερ Γεροβασιλείου*
Με αφετηρία τη σκηνή του MIT 2026 – (Mostra Internacional de Teatro) η «Εκάβη» του Ευριπίδη ταξιδεύει από την Ελλάδα στην Πορτογαλία, αποδεικνύοντας ότι η αρχαία ελληνική τραγωδία εξακολουθεί να συνομιλεί με τα πιο επίκαιρα ζητήματα της εποχής μας. Ένα έργο που γράφτηκε πριν από περισσότερους από είκοσι τέσσερις αιώνες εξακολουθεί να θέτει ερωτήματα για τον πόλεμο, τη βία, την προσφυγιά, την απώλεια και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, βρίσκοντας σήμερα μια νέα φωνή μπροστά σε ένα διεθνές κοινό.
Η επίσημη πρεμιέρα της «Εκάβης» πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της εναρκτήριας εκδήλωσης του MIT 2026. Η παράσταση, σε σκηνοθεσία Rui Madeira και πρωταγωνίστρια την Silvia Brito, παρουσιάστηκε σε κλειστό θεατρικό χώρο, ενώπιον ενός πολυεθνικού κοινού αποτελούμενου από θεατές, καλλιτέχνες και επαγγελματίες του θεάτρου από διαφορετικές χώρες, σηματοδοτώντας την ολοκλήρωση μιας πολύμηνης δημιουργικής διαδικασίας που ένωσε την έρευνα, τη μετάφραση και τη σκηνική πράξη.
Η δημιουργική πορεία της παραγωγής ξεκίνησε αρκετούς μήνες πριν από την πρεμιέρα, μέσα από μια εκτενή ερευνητική διαδικασία γύρω από τη θέση της «Εκάβης» στη σύγχρονη ευρωπαϊκή δραματουργία. Βασικός στόχος δεν ήταν μόνο η μελέτη του αρχαίου κειμένου, αλλά η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως ένα από τα σημαντικότερα αντιπολεμικά έργα της παγκόσμιας δραματουργίας. Η έρευνα επικεντρώθηκε στις διαφορετικές σκηνικές αναγνώσεις του έργου, από την ιστορική παράσταση του Εθνικού Θεάτρου στην Επίδαυρο το 1955, σε σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή με την Κατίνα Παξινού στον ομώνυμο ρόλο, μέχρι σύγχρονες ευρωπαϊκές παραγωγές που προσεγγίζουν την τραγωδία μέσα από το πρίσμα των πολεμικών συγκρούσεων, των προσφυγικών ροών και της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η μελέτη αυτών των προσεγγίσεων λειτούργησε ως αφετηρία για τη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής ταυτότητας της παράστασης, επιβεβαιώνοντας πως η φωνή της Εκάβης εξακολουθεί να ηχεί επίκαιρη και βαθιά ανθρώπινη.
Οι πρόβες εξελίχθηκαν ως μια διαδικασία συνεχούς αναζήτησης και δημιουργικού διαλόγου ανάμεσα στους συντελεστές. Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να μεταφερθεί το έργο στο σήμερα, χωρίς να χαθεί η δύναμη και η ποιητικότητα του ευριπίδειου λόγου. Μέσα από αυτοσχεδιασμούς, δραματουργικές επεξεργασίες και σύγχρονες σκηνικές εικόνες, η δημιουργική ομάδα επιχείρησε να αναδείξει τον έντονο αντιπολεμικό χαρακτήρα της τραγωδίας, συνδέοντας την πτώση της Τροίας με τις εικόνες που εξακολουθούν να φτάνουν καθημερινά από εμπόλεμες ζώνες σε ολόκληρο τον κόσμο. Η Εκάβη δεν παρουσιάζεται μόνο ως η ηττημένη βασίλισσα της Τροίας, αλλά ως ένα διαχρονικό σύμβολο όλων των ανθρώπων που βιώνουν τον ξεριζωμό, την απώλεια της πατρίδας, την απανθρωπιά του πολέμου και την ανάγκη για δικαιοσύνη.
Ιδιαίτερη σημασία είχε και η μετάφραση του έργου στην πορτογαλική γλώσσα, καθώς η παράσταση απευθυνόταν σε ένα διεθνές κοινό από διαφορετικές χώρες. Η μετάφραση και η δραματουργική επεξεργασία επιδίωξαν να διατηρήσουν την ποιητική δύναμη και τη δραματική ένταση του πρωτότυπου κειμένου, δημιουργώντας παράλληλα μια άμεση σχέση με τον σύγχρονο θεατή.
Λίγο πριν πέσει η αυλαία, η σκέψη επιστρέφει αναπόφευκτα στον ίδιο τον Ευριπίδη και στην τραγική διαπίστωση που διαπερνά ολόκληρο το έργο:
«Τίς δ᾽ ἐστὶ θνητῶν ὅστις οὐ πονεῖ;»
«Ποιος από τους θνητούς δεν υποφέρει;»
Η παρουσίαση της «Εκάβης» στα πορτογαλικά, στο πλαίσιο του MIT 2026, επιβεβαίωσε ότι η αρχαία ελληνική τραγωδία εξακολουθεί να αποτελεί μια ζωντανή γλώσσα επικοινωνίας ανάμεσα στους λαούς. Η θερμή ανταπόκριση του διεθνούς κοινού απέδειξε πως τα ερωτήματα που θέτει ο Ευριπίδης για τον πόλεμο, τη βία, τη δικαιοσύνη και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια παραμένουν περισσότερο επίκαιρα από ποτέ, υπενθυμίζοντας ότι το θέατρο δεν αφηγείται απλώς ιστορίες του παρελθόντος, αλλά συνεχίζει να φωτίζει τις προκλήσεις του παρόντος και να ανοίγει δρόμους για έναν ουσιαστικό διάλογο με το μέλλον.
*Πηνελόπη Κόερνερ Γεροβασιλείου
Θεατρολόγος, απόφοιτος Τμήματος Θεάτρου, Σχολής Καλών Τεχνών, Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ)
