Όσα συμβαίνουν πάνω στη σκηνή, αλλά και όσα δημιουργούνται γύρω από αυτήν
Πέντε άνθρωποι μιλούν για την MIT 2026
Για μία εβδομάδα, από τις 18 έως τις 25 Ιουλίου, η Μπράγκα έγινε σημείο συνάντησης διαφορετικών θεατρικών γλωσσών, πολιτισμών και καλλιτεχνικών διαδρομών. Η V MIT – Mostra Internacional de Teatro – Sem Fronteiras πραγματοποιήθηκε για πέμπτη φορά, επεκτεινόμενη φέτος πέρα από τη Μπράγκα, στις πόλεις Barcelos, Fafe και Maia.
Καλλιτέχνες από διαφορετικές χώρες δεν βρέθηκαν εκεί μόνο για να παρουσιάσουν τις παραστάσεις τους. Παρακολούθησαν ο ένας τη δουλειά του άλλου, συζήτησαν, αντάλλαξαν εμπειρίες και δημιούργησαν νέες επαφές. Γιατί ένα φεστιβάλ δεν είναι μόνο όσα συμβαίνουν πάνω στη σκηνή, αλλά και όσα δημιουργούνται γύρω από αυτήν.
Μια «Εκάβη» στην αρχή ενός φεστιβάλ χωρίς σύνορα
Το φεστιβάλ άνοιξε στο Theatro Circo της Μπράγκα με την «Εκάβη» του Ευριπίδη, σε παραγωγή της Companhia de Teatro de Braga. Μια αρχαία τραγωδία για τον πόλεμο, την απώλεια, τον ξεριζωμό και την εκδίκηση, η οποία μέσα από μια σύγχρονη σκηνική ματιά απέκτησε έναν νέο διάλογο με το σήμερα.
Ο Jaime Monsanto, ηθοποιός και σεναριογράφος, που ερμήνευσε τον Πολυμήστορα, προσέγγισε τον χαρακτήρα ως μια σύγχρονη πολιτική φιγούρα. Στη δική του ανάγνωση, ο χρυσός που κινεί την πλοκή του αρχαίου έργου αντικαθίσταται από την τεχνολογία και την τεχνητή νοημοσύνη, ενώ ο Elon Musk λειτουργεί ως σημείο αναφοράς και όχι ως κυριολεκτική μίμηση. Στον πυρήνα βρίσκεται η απληστία, με την τραγωδία να γίνεται ένας καθρέφτης της σύγχρονης εποχής και της ανθρώπινης φύσης.
Η «Εκάβη» λειτούργησε έτσι όχι μόνο ως η παράσταση που άνοιξε το φεστιβάλ, αλλά και ως μια πρώτη υπενθύμιση ότι το θέατρο μπορεί να συνομιλεί με το παρόν, ανεξάρτητα από την εποχή στην οποία γράφτηκε.
Πέντε διαφορετικά βλέμματα, μία κοινή σκηνή
Παράλληλα με τις παραστάσεις, ένα σημαντικό κομμάτι του φεστιβάλ εκτυλισσόταν στις καθημερινές συναντήσεις της διεθνούς κριτικής επιτροπής. Τα μέλη της συζητούσαν καθημερινά τις παραστάσεις, τις καλλιτεχνικές επιλογές και τις υποψηφιότητες στις διαφορετικές κατηγορίες.
Ανάμεσά τους βρισκόταν η Manuela Bronze, Πορτογαλίδα ενδυματολόγος και εικαστικός, η οποία στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία αυτής της διαδικασίας. Όπως σημείωσε, ήταν για την ίδια «πολύ ενδιαφέρον και προνόμιο» να ακούει τους συναδέλφους της και τα σχόλιά τους, καθώς μέσα από αυτά αποκαλύπτονταν η επαγγελματική τους γνώση αλλά και ο τρόπος με τον οποίο παρατηρούσαν τις παραστάσεις ως θεατές.
Παρά τις διαφορετικές προσωπικές προτιμήσεις και τα διαφορετικά επαγγελματικά πεδία των μελών, όπως εξήγησε, οι περισσότερες απόψεις συνέπιπταν. Η ίδια η συζήτηση της επιτροπής αποτέλεσε, επομένως, έναν ακόμη χώρο θεατρικού διαλόγου.
Φέτος, πρόεδρος της διεθνούς κριτικής επιτροπής ήταν ο Kubilay Erdelikara, Τούρκος σκηνοθέτης και θεατρικός καλλιτέχνης, με σημαντική παρουσία σε θεατρικές παραγωγές και διεθνή φεστιβάλ. Η δική του ματιά ανέδειξε μια ακόμη διάσταση της διεθνούς θεατρικής συνάντησης: την προσπάθεια που απαιτείται για να ταξιδέψει μια παράσταση από τη μία χώρα στην άλλη.
Από την πρώτη στιγμή, όπως τόνισε, η πολιτική και πολιτιστική προσπάθεια που απαιτείται για να μεταφερθεί μια θεατρική παραγωγή στο εξωτερικό αξίζει ιδιαίτερη προσοχή. Πίσω από κάθε παράσταση που ταξιδεύει υπάρχει μια ολόκληρη ομάδα, μήνες προετοιμασίας, οικονομικοί και οργανωτικοί πόροι, αλλά και η προσπάθεια να συναντήσει ένα νέο κοινό.
Έτσι, η κριτική επιτροπή δεν λειτούργησε απλώς ως ένας μηχανισμός αξιολόγησης. Έγινε και η ίδια ένας χώρος συνάντησης διαφορετικών θεατρικών αντιλήψεων.
Η τέχνη ως γλώσσα της ειρήνης
Η παρουσία του Kubilay Erdelikara στο MIT δεν ήταν μια τυχαία συνάντηση. Η σχέση του με το φεστιβάλ και την Companhia de Teatro de Braga έχει προηγηθεί μέσα από διαφορετικούς ρόλους, καθώς έχει συμμετάσχει στο παρελθόν ως ηθοποιός, σκηνοθέτης και επίτιμος προσκεκλημένος.
Φέτος, ως πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, επέστρεψε στη Μπράγκα με μια ξεκάθαρη θέση για τον ρόλο της τέχνης σε μια εποχή έντονων πολιτικών και κοινωνικών διαιρέσεων:
«Το μόνο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε για την ειρήνη είναι η τέχνη. Θα χρησιμοποιήσουμε αυτή τη δύναμη στο έπακρο.»
Και ίσως η πιο χαρακτηριστική φράση του να βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου συναντώνται διαφορετικές χώρες και διαφορετικές θεατρικές γλώσσες:
«Οι γλώσσες μας είναι διαφορετικές, αλλά οι καρδιές μας χτυπούν με τον ίδιο τρόπο.»
Σε ένα διεθνές φεστιβάλ, η φράση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η τέχνη δεν καταργεί τις διαφορές, δημιουργεί όμως έναν κοινό χώρο μέσα στον οποίο οι άνθρωποι μπορούν να συναντηθούν.
Πέρα από τη σκηνή, η συνάντηση
Αυτή η ανθρώπινη διάσταση ήταν ιδιαίτερα έντονη και στα λόγια της Alexandrina Grecu, ηθοποιού από τη Μολδαβία.
«Ήταν μια πολύ πλούσια και έντονη εμπειρία. Είναι απίστευτα συναρπαστικό να παρακολουθείς παραστάσεις που δημιουργούνται από τόσο διαφορετικούς πολιτισμούς και είναι συγκινητικό να μοιράζεσαι χρόνο, φαγητό, δουλειά και συναισθήματα με εξαιρετικούς καλλιτέχνες.»
Η διεθνής θεατρική συνάντηση, τελικά, δεν πραγματοποιείται μόνο στις σκηνές. Συμβαίνει στα γεύματα, στις συζητήσεις μετά τις παραστάσεις, στις τυχαίες συναντήσεις, στις φιλίες που δημιουργούνται και στις μικρές καθημερινές στιγμές που δεν καταγράφονται στο επίσημο πρόγραμμα.
«Το να στοχαζόμαστε ΜΑΖΙ πάνω στο νόημα της ζωής μέσα από την τέχνη και την ομορφιά πιστεύω ότι είναι η σημαντικότερη αποστολή για να οικοδομήσουμε ένα φωτεινό μέλλον.»
Και καταλήγει: «Είμαι περήφανη και τιμημένη που συμμετέχω σε αυτό το εγχείρημα.»
Η λέξη «ΜΑΖΙ», όπως την υπογραμμίζει η ίδια, ίσως συμπυκνώνει και την ουσία ενός φεστιβάλ που επιλέγει να συναντά τον κόσμο χωρίς σύνορα.
Όταν το συναίσθημα δεν χρειάζεται μετάφραση
Για την Tiziana Martucci, ηθοποιό από την Ιταλία, η συμμετοχή στο MIT ήταν μια ξεχωριστή εμπειρία: η ευκαιρία να βρεθεί μπροστά σε ένα νέο κοινό, σε ένα διαφορετικό πολιτιστικό περιβάλλον.
Το θέατρο, όπως σημείωσε, δεν γνωρίζει σύνορα. Τα αυθεντικά συναισθήματα μπορούν να φτάσουν στον θεατή ανεξάρτητα από τη γλώσσα. Η Μπράγκα την εντυπωσίασε με την ομορφιά, την ατμόσφαιρα και τη ζεστασιά της, ενώ αυτό που κρατά από την εμπειρία είναι οι συναντήσεις, το χειροκρότημα και οι στιγμές πάνω στη σκηνή.
Τέσσερις πόλεις, πολλές φωνές
Η MIT 2026 δεν περιορίστηκε στη Μπράγκα. Οι παραστάσεις και οι δράσεις του φεστιβάλ ταξίδεψαν επίσης στις Barcelos, Fafe και Maia, διευρύνοντας τον γεωγραφικό του ορίζοντα.
Όμως το «χωρίς σύνορα» δεν αφορά μόνο τις πόλεις. Αφορά κυρίως τους ανθρώπους. Τους καλλιτέχνες που ταξιδεύουν, τα διαφορετικά βλέμματα της κριτικής επιτροπής, τις παραστάσεις που συναντούν νέα κοινά και τις σχέσεις που δημιουργούνται μέσα από αυτή τη διαδικασία.
Γιατί τελικά, πέρα από τις διαφορετικές γλώσσες και τις διαφορετικές παραδόσεις, υπάρχει ένας κοινός χώρος: η ανάγκη να συναντηθούμε μέσα από την τέχνη.
Τι μένει όταν πέσει η αυλαία;
Στις 25 Ιουλίου το φεστιβάλ ολοκληρώθηκε. Οι σκηνές άδειασαν, οι καλλιτέχνες πήραν τον δρόμο της επιστροφής και η καθημερινότητα άρχισε ξανά.
Αλλά ένα φεστιβάλ δεν τελειώνει ακριβώς τη στιγμή που πέφτει η αυλαία.
Μένουν οι συναντήσεις. Οι συζητήσεις. Οι διαφορετικές ματιές πάνω στο ίδιο έργο. Τα κοινά γεύματα και οι στιγμές που μοιράστηκαν άνθρωποι από διαφορετικές χώρες. Οι νέες γνωριμίες, οι φιλίες και η αίσθηση ότι, έστω για λίγο, δημιουργήθηκε ένας κοινός χώρος.
Μένουν, τελικά, όχι μόνο οι παραστάσεις που είδαμε.
Αλλά οι άνθρωποι που γνωρίσαμε.
Γιατί το θέατρο μπορεί να έχει διαφορετικές γλώσσες, διαφορετικές παραδόσεις και διαφορετικές ιστορίες.
Αλλά όταν πέσει η αυλαία, η ανάγκη να συναντηθούμε παραμένει κοινή.
Κείμενο – Επιμέλεια: Πηνελόπη Κόερνερ Γεροβασιλείου
Θεατρολόγος, απόφοιτος Τμήματος Θεάτρου, Σχολής Καλών Τεχνών, Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ)
